سلطان مراد ميرزا حسام السلطنه
82
سفرنامه مكه ( دليل الأنام في سبيل زيارة بيت الله الحرام والقدس الشريف ومدينة السلام ) ( فارسى )
صندلىها و ميزها گذاشته ، آنچه ملزومات مجلس بود از هر مقوله ، فراهم آورده ، مجالس متعدده ترتيب داده بودند . بسيار مجلس خوبى بود و بر همه خوش گذشت . محضر من جدا بود . مرد و زن به انواع حلى و زيور به قانون مقرر در فضاى مجلس دست به كمر يكديگر انداخته رقص مىكردند و در محلى كه براى صرف مشروبات معين شده بوده مىرفتند و استعمال مشروبات مىنمودند و به هيچ وجه مزاحمتى به حال بنده نداشتند . الحق جناب معينالملك زحمت كشيده و خوب از عهدهء اين مهمانى بزرگ بر آمدند و اعليحضرت سلطان نيز پسر بزرگ خوداشن را كه دوازده ساله است ، با پسر سلطان عبدالعزيز ، محض التفات به اين بنده ، به اين مجلس فرستاده بودند . چهارشنبه هفتم سه ساعت از روز گذشته فاضل پاشاى عرب به عمارت كوكصو آمده مرا ملاقات نمود و به عربى و فارسى صحبت داشته ، مرا مشغول ساخت . آدم آگاه بصيرى بود و از همه جا مطلع و خبير . عصرى با جناب معينالملك و اميرزادهها و خواص اصحاب به طرف شهر به سفارتخانه رفته ، بعضى امتعهء نفيسهاى كه تجار آورده بودند ملاحظه نموده به منزل معاوت كرديم . پنجشنبه هشتم بعد از ظهر با جناب منيفپاشا به مدرسهء دولتى كه در بيگاوغلى بنا نهادهاند رفتيم كه وضع آن مدرسه را ملاحظه و تماشا نماييم . مدرسهء عالى است و باغچهاى دارد كه اشجار در دو طرف كاشتهاند . اطاقهاى تحتانى و فوقانى متعدد دارد . قرجه پاشاى يونانى كه ناظر مدرسه است ، بعد از ورود به مدرسه ، به استقبال آمد . اول مرا به اطاق خود برد ؛ در روى كَت نشستيم ، قهوه صرف شد . آنچه در آن مدرسه از علوم طبيعى و غيره كسب مىشود ، صورت آن را نوشته در آن اطاق گذاشتهاند . همه را ملاحظه كردم . بعد به اتفاق ناظر مدرسه به اطاقهاى خوابگاه متعلمين رفتيم . پنج اطاق وسيع بود . كتهاى آهنين به ترتيب نهاده اسباب خواب را در نهايت تزيين گسترده بودند . بعد از آن به اطاق ديگر رفتيم ، شاگران خط فرانسه مشغول خطاطى بودند . بعضى از روى كتاب استكتاب مىنمودند و برخى از خارج . پس از آن به اطاق ديگر رفتيم كه متعلمين به صنعت نقاشى اشتغال داشتند و از روى سرمشق استاد ، صورت تماثيل مىكشيدند . از آن پس به اطاقى وارد شديم كه به حسن خط معروف بود و شاگران در نهايت خوبى خطوط